• darkblurbg
  • darkblurbg
  • darkblurbg

INTERVIEW MET ELLA VAN DER WOUDE

MUZIEK VOOR EEN BOSNISCHE ROADMOVIE - Een van de hoogtepunten tijdens het laatste Internationaal Filmfestival van Rotterdam was Take Me Somewhere Nice van Ena Sendijarevic. De prachtig opgenomen roadmovie wordt gedragen door de sprankelende actrice Sara Luna Zoric die de kijker door Bosnië voert op zoek naar haar onbekende vader. Een derde bouwsteen van de film is de muzikale omlijsting van Ella van der Woude. Haar licht absurdistische score helpt de gebeurtenissen in de reisfilm flink vooruit. Onlangs sprake zij met Score over deze film die nu in de filmtheaters in roulatie is gegaan.

Ella van der Woude is Franstalig opgegroeid in een kleine stad in de Zwitserse Alpen. Al vroeg speelde ze thuis op de piano klassieke muziek. Over haar tienerjaren vertelt ze: ‛Ik begon toen in bands te spelen en samen met mijn broers componeerde ik ook muziek. Na de middelbare school ben ik op zoek gegaan naar een opleiding die bij me paste. Ik heb even overwogen om klassieke piano te gaan studeren, echter had ik het gevoel dat dat niet de lading dekte van wat ik graag wilde studeren, want ik schreef zo graag popliedjes.՚ Op haar achttiende verhuisde ze naar Nederland. In Amsterdam begon ze aan het Conservatorium een opleiding op de popafdeling. Waarom hier? ‛Omdat er de focus lag op creativiteit, zelf dingen maken, en dat vond ik heel interessant. Ik ben hier aangenomen als toetseniste en afgestudeerd als zangeres. Ik heb er een mixed profiel gevolgd.՚ Toetseniste is een breed begrip. Waar moeten we aan denken in jouw geval? ‛Als je keyboard speelt in een band, dan heeft dat een hele andere betekenis dan dat je alleen maar piano speelt. Je bent veel meer met geluiden bezig, zoals: welke kleur wil je een stuk geven en ook hoe creëer je eigen geluiden. Ondertussen ontwikkelde ik een sterk gevoel voor geluid in het algemeen. Naast mijn opleiding heb ik veel in bands gespeeld, zoals in mijn eigen band Houses, waarvoor ik veel liedjes schreef. Het eerste deel van mijn muzikale reis was in de popmuziek en in de bandwereld. Na mijn bacheloropleiding heb ik twee jaar veel gespeeld met mijn bands en daarnaast had ik verschillende banen.՚

Een van die banen was het geven van muziekles. Maar al snel bleek dat ze zelf nog niet helemaal uitgeleerd was. ‛Ik vond dat ik nog niet al mijn talenten kon benutten, zoals de klassieke kant die ik ook in me had. Ik ben toen gaan onderzoeken wat er nog meer mogelijk was, en zo kwam ik in 2012 terecht bij de master Composing for Film, ook aan het Conservatorium van Amsterdam.՚ Twee jaar later studeerde ze hier af als componiste voor film. Een geheel nieuwe wereld ging voor haar open. ‛Filmmuziek bracht alle verschillende facetten van mijn muzikale achtergrond bij elkaar. Mijn klassieke achtergrond kwam goed tot zijn recht en ook mijn gevoeligheid voor geluiden die ik gedurende de popopleiding heb ontwikkeld. Schrijven deed ik altijd wel, maar meer in een liedjesvorm, daarom was het voor mij nieuw om voor een film te schrijven. Ik ben hier meer via mijn muzikale achtergrond terechtgekomen dan dat ik altijd al wist: ik wil ooit filmcomponiste worden. Zo is het niet gegaan.՚

Deze master bleek voor Van der Woude een onuitputtelijke bron van ontdekkingen, want elke film brengt weer een heel nieuw kader met zich mee. ‛Nu werd ik weer een beetje herenigd met mijn klassieke achtergrond, zoals kennis opdoen over orkestratie en muziektheorie. Verder heb ik heel veel contacten opgedaan tijdens mijn studie. De faculteit werkt samen met de Filmacademie in Amsterdam en daar heb ik hele goede regisseurs leren kennen met wie ik ging samenwerken en dat was een uitstekende manier om het vak binnen te komen. Daar heb ik Ena Sendijarevic leren kennen en Guido Hendrikx met wie ik ook vaak samenwerk. Daar is het avontuur filmmuziek echt begonnen.՚

Studentenfilms

Gaandeweg haar masteropleiding werkte Van der Woude al voor enkele studentenfilms zoals Fernweh van Ena Sendijarevic. ‛Dat was haar afstudeerfilm voor de Filmacademie. Daar deed ik ook de eindexamenfilm van Guido Hendrikx, Onder ons. Zo heb ik mijn eerste scores voor korte films kunnen maken. En dat werkte ook heel prettig, omdat je zo feedback van docenten krijgt. Al met al een fijne eerste ervaring.՚ Toen ze na haar studie als filmcomponiste begon te werken miste ze dat klankbord dat ze tijdens haar opleiding kreeg. Via een vriendin leerde ze Juho Nurmela kennen, een Finse componist die werkzaam is in Amsterdam. ‛Ik vroeg hem een keer of hij mee wilde kijken bij een film waar ik mee bezig was. Dat was de korte film Bloedhond van Mees Peijnenburg. Bij de volgende film die ik voor Mees ging maken, Un creux dans mon cœur, heb ik Juho gevraagd of hij het leuk zou vinden om mee te doen. Die samenwerking beviel heel goed en ik merkte dat het heel prettig was om de diepte in te gaan met elkaar. Daarnaast hielp het om te relativeren, elkaar verschillende perspectieven te bieden en een gesprek te hebben over de film en sindsdien scoren we de helft van mijn projecten samen.՚ Hun eerste gezamenlijke lange film was Out of Love (2016) van Paloma Aguilera Valdebenito, waarvoor ze betrekkelijk laat tijdens de postproductie begonnen te componeren nadat andere componisten waren vertrokken omdat ze er met de regisseuse niet uitkwamen.

Na de afstudeerfilm van Ena Sendijarevic werkte Van der Woude ook voor haar volgende films zoals de korte film Import en een aflevering uit de tv-serie Eng, beide uit 2016. Hoe werken jullie samen? ‛Als zij een idee heeft voor een film, dan nodigt dat altijd uit om goede gesprekken te voeren, wat mijn ideale beeld van samenwerking is. Op inhoudelijk niveau valt er dan heel veel te bespreken, het wordt altijd heel filosofisch en sociologisch. Ena is ondertussen ook een goede vriendin geworden, maar dat is niet de reden waarom we samenwerken.՚ Voor hun eerste lange film Take Me Somewhere Nice wilden ze aanvankelijk geen originele underscore, maar wel diëgetische muziek, oftewel muziek die zowel de kijker als de karakters in de film horen. ‛Daar hebben we veel over nagedacht. Nog voordat de film werd gedraaid hadden we al veel dingen en dat alles werd ook gebruikt tijdens de opnamen op de set. Pas later in de montage kwamen we erachter dat de film toch originele muziek nodig had, waar we ontzettend goed naar hebben gezocht.՚

                                                            Sara Luna Zoric als Alma in Take Me Somewhere Nice.

In Take Me Somewhere Nice besluit de jonge Alma die met haar Bosnische moeder in Nederland woont haar ernstig zieke vader op te gaan zoeken in Bosnië. Haar neef Emir en zijn vriend Denis begeleiden haar. Voor de hand zou dan een door Balkanklanken geïnspireerde score liggen. ‛We hebben er bewust voor gekozen dat niet te doen, want de muziek moest de reis van Alma begeleiden zonder informatie te geven over de cultuur waarin ze zat. Balkaninvloeden hebben we wel gestopt in de clubliedjes met van die Balkanloopjes en geluiden. Voor de rest wilden we neutraal zijn, want de film zet twee culturen naast elkaar: de westerse georganiseerde wereld en de uitzichtloze Bosnische wereld. De muziek moest daarin onpartijdig blijven.՚

Roadmoviethema

Een groot deel van de film wordt in auto’s gereisd wanneer Alma op zoek gaat naar haar zieke vader die ze nooit eerder heeft gezien. Hoe heb je dit reizen muzikaal onder de aandacht gebracht? ‛Zodra Alma in beweging was wilden we dat begeleiden met muziek. De score start als ze van Nederland naar Bosnië vliegt. Als ze daarna in de auto zit, start de muziek weer. Die heeft hier verschillende functies: de reis vaart geven en de toon van de film duidelijk maken. Dat laatste was het moeilijkst. Wordt het grappig en willen we dat er gelachen wordt, of willen we gegrepen worden door de gebeurtenissen? Het heeft heel lang geduurd voordat we de juiste toon hebben kunnen vinden. De muziek is daarin natuurlijk heel belangrijk, want die geeft ook heel erg aan of het bijvoorbeeld lichtvoetig wordt en er gelachen mag worden. Als je de muziek weghaalt, dan zouden veel scènes, die nu best wel grappig zijn, vooral serieus opgevat kunnen worden.՚

Voor alles betrekt de muziek de kijker snel bij de reis van Alma en haar twee reisgenoten. ‛Daar kwamen we achter bij de montage. Ena heeft een hele eigen stijl van regisseren, het zijn meestal lange scènes waarin heel weinig wordt uitgedrukt. Als de film geen muziek had gehad, zou je je ook niet geroepen hebben gevoeld om met hen mee te gaan of met hen mee te voelen en dan zou het minder duidelijk zijn geworden op welke manier je naar de film moet kijken. Dus de muziek was uiteindelijk heel erg nodig om de film een zekere vaart te geven, vooral ook omdat het een roadmovie is.՚ Wanneer hun auto het begeeft, moeten de drie te voet verder, wat weer gevolgen heeft voor de score. ‛We beginnen dan de andere kanten van al die mensen te zien. Het wordt daarnaast wat grimmiger, ook neemt de muziek een stapje terug en wordt ze wat serieuzer van toon. De instrumentatie verandert ook: de contrabas wordt vervangen door een cello die het ritme bepaalt, maar dan in een kalere versie en met alleen de melodie in een flageoletachtig gestreken stuk.՚

                           Denis (Lazar Dragojevic) en Alma (Sara Luna Zoric) in Take Me Somewhere Nice.

Is de originele score geheel akoestisch opgenomen? ‛Ja, al hoor je soms bij de stukken rond Alma wat belletjes, die zijn niet akoestisch opgenomen. Naast de cello speelt de contrabas een grote rol voor het ritme. Verder heb ik een altviool gebruikt die bij de aankomst van Alma in Bosnië het hoofdthema speelt. Dat wordt op verschillende manieren gespeeld, soms pizzicato, soms voluit door de cello in harmonics en dat wordt dan met verschillende strijkers gemengd.՚ Zelf bespeelde Van der Woude een aantal instrumenten. ‛In het stuk wanneer ze de kist van de vader in de auto gaan zetten, zit een Rhodes. Dat soort dingen speel ik in net als veel van de diëgetische muziek, want dat zijn meestal geen akoestische opnamen. Ook het liefdesthema aan het begin, als Alma met Denis gaat zoenen: dat is een stuk van Händel dat ik met synthesizers heb gespeeld.՚

Bestaande muziek

Was de muziek tijdens de scène met de illusionist ook van jou? ‛Dat is bestaande muziek. Eigenlijk was dat een stuk dat de editor had gevonden en dat werkte heel goed. Ik heb toen een toccata van Bach met synthesizers ingespeeld en dat hebben we ook onder die scène gelegd, maar uiteindelijk hebben we toch gekozen voor wat er lag, want dat werkte heel goed. Verder is er een stuk van Sonic Youth en zijn er twee Bosnische liedjes die ik zelf opnieuw heb opgenomen. Eentje is een Bosnisch folklied waarvoor ik een arrangement heb gemaakt dat wat meer elektronisch was en het andere stuk is turbo-folk, een houseliedje, en daar heb ik een karaokeversie van gemaakt zodat de zangeres in de film het kon inzingen op de set.՚ En dan is er nog een nummer, getiteld Take Me to the Club dat ze zelf schreef evenals enkele elektronische stukken wanneer Alma in het begin van de film bij Emir op de divan ligt terwijl de televisie op de achtergrond aanstaat. ‛Dat is een stuk dat ik ooit voor de score heb gemaakt en dat hebben we daar geplaatst om die scène het effect te geven alsof de muziek uit de televisie komt, maar het geeft ook heel erg de absurdistische sfeer van de film weer. Het eindstuk tijdens de aftiteling was een van de eerste composities die ik heb gemaakt. Dat hebben we heel lang bij de openingsscène laten staan. Op gegeven moment heeft de hele film evenals de hele score een andere wending gekregen, maar dat stuk bleef onze aandacht trekken en uiteindelijk hebben we ervoor gekozen het onder de aftiteling te zetten. Het sloot zo de film mooi af.՚

Wat staat er allemaal te wachten op dit moment? ‛Ik heb net een paar speelfilms afgerond: het speelfilmdebuut van Mees Peijnenburg, samen met Juho Nurmela, en het regiedebuut van Halina Reijn. Ik heb verder een paar scripts toegestuurd gekregen, dus dat moet nog duidelijk worden wat het precies gaat worden, maar ik heb er wel vertrouwen in.՚ Doe je ook andere dingen dan muziek voor films? ‛Eigenlijk niet veel meer. Ik geef nog les in het culturele centrum van de UvA in Amsterdam, maar dat is maar een avond per week. Ik speelde hiervoor veel in bands, maar daar ben ik sinds een jaar mee gestopt omdat filmmuziek mij nu fulltime bezig houdt, dus dat is zo druk genoeg.՚ Bevalt het componeren voor film goed? ‛Heel erg. Ik leer steeds beter omgaan met deadlines en de bijbehorende stress, waardoor het werk plezieriger wordt. Volgens mij kan het vanaf nu alleen nog maar leuker worden.՚

Paul Stevelmans

Foto (zwart-wit): Maarten Rijnvis.