• darkblurbg
  • darkblurbg
  • darkblurbg

INTERVIEW MET ROY BEMELMANS

JONGE COMPONIST DIE BORRELT VAN INSPIRATIE EN ENERGIE - In de huidige filmwereld zijn documentaires niet weg te denken, ze vormen een wezenlijk bestanddeel van de productie van elk zichzelf respecterend filmland. Nederland kan bogen op een rijke historie wat documentaires betreft. Vorige week ging in de filmtheaters Schapenheld van Ton van Zantvoort in roulatie. De Brabantse documentairemaker schiep een liefdevol en tegen het einde ook pijnlijk portret van een van de laatste professionele herders die Nederland rijk is. Voor de score is de jonge componist Roy Bemelmans verantwoordelijk die onlangs met Score sprak over zijn muziek voor de film.

Schapenheld speelt zich grotendeels af op de Brabantse heide, waar het leven op het eerste oog goed is. Maar de werkelijkheid van de hedendaagse schaapsherder en zijn prille gezin kent ook een andere kant, zo laat regisseur Ton van Zantvoort al gauw zien. Stijn, zoals de schaapsherder heet, heeft ook te kampen met tegenvallende financiën en ander ongemak. De film begint nog idyllisch met rustige beelden van een mistige morgen op de heide die gevuld is met enkele tientallen kalme schapen. Componist Roy Bemelmans begeleidt de poëtische beelden met soundscapes die de heide-idylle versterken. Maar Bemelmans beschikt over een breder muziekpalet, dat hij in zijn nog jonge carrière op diverse plekken heeft verworven.

Roy Bemelmans (Heerlen, 1982) werd al op jonge leeftijd gegrepen door de magie van filmmuziek. Een noemenswaardige opleiding als componist volgde hij aanvankelijk niet. ‛Ik heb een aantal jaren klassieke pianolessen gehad, en vervolgens ben ik wat betreft compositie in eerste instantie als autodidact aan de gang gegaan. Componeren ging eigenlijk heel intuïtief net als muziektechnologie evenals het inrichten van mijn eigen studio. Uiteindelijk merkte ik dat er iets ontbrak. Ik wilde namelijk heel gericht met mensen gaan werken en meer vakmanschap in huis halen. Toen ben ik gaan onderzoeken wat er voor mogelijkheden in Los Angeles waren.՚ Wonder boven wonder lukte het hem hier een opleidingsplek te bemachtigen. In 2010 begon hij aan de Universiteit van Californië in Los Angeles aan het zogeheten Film Scoring Program. ‛Je merkt daar de traditie en de vakkennis. Dat beviel me zeer. Ik was op zoek naar praktische en technische film-muziekkennis. Ik dacht: ik wil meteen op orkestratie duiken en zo vooral heel veel ervaring opdoen. De leraren waren geroutineerd en daardoor leer je heel veel. Je voelt die traditie ook als je met muzikanten werkt. Zo werkte ik met een cellist waarvan de opa ook al cello speelde in het studio-orkest van Warner Bros in de jaren ’40. Die muzikanten weten hoe ze moeten leveren.՚

Ervaring

Wat heeft Bemelmans allemaal opgestoken in Los Angeles? ‛Er is niets zo mooi als werken met muzikanten. Dat geeft de muziek iets menselijks en dat is het belangrijkste wat ik heb geleerd naast ontelbaar andere dingen. Ik ben erachter gekomen dat filmmuziek echt een ervaringsvak is en dat je met de jaren beter en scherper wordt. Als je veel films doet, sla je de plank minder gauw mis, want je weet dan heel goed wat wel en niet nodig is en je kunt met de regisseur meteen over de inhoud of over stilistische zaken praten. Ik ben als componist voor film steeds dienstbaarder geworden aan het verhaal dat verteld wordt. Nu merk ik bijvoorbeeld dat ik vaak regisseurs probeer over te halen om juist geen muziek te gebruiken in een bepaalde scène, terwijl je als onervaren componist nog vaak denkt: ik wil iets neerzetten.՚

Na afronding van zijn studie in 2011 toog Bemelmans in Hollywood aan het werk als assistent van een aantal componisten. ‛Ik heb het geluk gehad dat ik bij Andrea Morricone kon werken en daarna bij Michael Levine. Dan ga je meedraaien in een scene waarin werkelijk kei- en keihard wordt gewerkt, dus daar ga je helemaal in mee en daar leer je ook heel erg veel van. Dat was ook een fantastische aanvulling op wat ik in de opleiding had geleerd en dat heeft me echt heel veel gebracht.՚ Tijdens zijn verblijf in Hollywood schreef hij ook zijn eerste filmscore, voor de film The Boarder (2012) van Jolene Adams. ‛Dat was een kleine, onafhankelijke speelfilm die uiteindelijk werd opgepikt door de zender Lifetime. Dat was mijn eerste speelfilm en een te gekke ervaring. Het vond allemaal plaats in een hele drukke periode waarin ik allerlei dingen tegelijk deed. Die film is echt voor een appel en een ei gemaakt, maar daardoor leer je met minimale middelen maximaal te leveren. De film is zeker geen must-see, maar de score is heel mooi gelukt.՚

In 2014 keerde Bemelmans terug naar Nederland. Waarom is hij niet in Los Angeles gebleven? ‛Ja, dat is een enorm dilemma geweest, want los van de opleiding ga je er ook wel stiekem naartoe met de gedachte: ik wil binnen een paar jaar doorstomen naar de top. En er waren ook veel signalen dat dat goed zou kunnen. Ik ben in 2012 geselecteerd voor de prestigieuze ASCAP Film Scoring Workshop. Dat was een grote bevestiging van mijn kwaliteit als componist.՚ Aan goede eigenschappen als componist lag het niet zozeer, maar er speelt toch ook een dosis geluk mee en de wil om in Los Angeles nog een flinke periode door te pakken. ‛Er streven daar vele talentvolle componisten naar dezelfde posities. Hoewel ik een geweldige periode heb gehad in LA en het nog steeds een tweede thuis is, was mijn overweging dat als statistisch de kans aanwezig was dat ik zo’n toppositie niet zou bereiken, ik dan toch liever bij mijn vrienden en familie in de buurt wilde zijn. Dat was wel moeilijk, want je zit op een tweesprong: hier tien jaar doorpakken of toch maar niet.՚ De top bereiken in Hollywood zit er voorlopig niet in. ‛Ik ben erachter gekomen dat het inderdaad jaren kan duren en dat je na vele jaren hard werken en met weinig sociaal leven tot de conclusie komt: die grote film is nog niet gekomen. Veel componisten hebben acht assistenten om zich heen, dus wie krijgt dan de kans? Dat is best wel ingewikkeld. Ik dacht bij mezelf: ik wil nu iets maken en niet over tien jaar en dat gaf de doorslag. Bovendien heb ik mezelf altijd meer als een Europese componist gezien qua sound.՚

                                                       De Brabantse schaapsherder Stijn in Schapenheld

Terug in Nederland belandde Bemelmans vrij snel in de vaderlandse filmwereld. Hoe keek men tegen zijn verblijf in Hollywood aan? ‛Sommige regisseurs vinden dat zeker interessant, maar ik merk toch een bepaalde nuchterheid. In Amerika bestaat heel erg de drang om te excelleren. Men is er veel hongeriger naar nieuwe talenten en een nieuwe stijl. Producenten hier kiezen meer voor betrouwbare partijen die al vaker goed werk hebben gedaan. Bovendien is Nederland een kleine markt waar minder gemaakt wordt.՚ Bemelmans is de afgelopen jaren vooral gevraagd voor documentaires. Heeft hij ook zin in een grote Nederlandse productie? ‛Ja, absoluut. Ik kijk uit naar een grote speelfilm, immers daar ben ik helemaal voor klaargestoomd. Bovendien ligt de vaak integere en intieme muziek die ik voor documentaires componeer heel dicht tegen drama aan.՚ Is Schapenheld een soort springplank voor hem? ‛Dat valt wel mee. Je merkt dat als een film meedingt naar een prijs op IDFA, hij wel een soort seal of approval heeft, dus dat is altijd een pré. Je bent als filmcomponist zo succesvol als de films die je doet.՚

Sparring partner

Met Ton van Zantvoort had Bemelmans al gewerkt vóór zijn vertrek naar Los Angeles. De keus voor de Limburgse componist voor Schapenheld lag dan ook voor de hand. Over de samenwerking met Ton: ‛We zijn inmiddels vrienden geworden. Dat krijg je als je een paar keer samenwerkt. Hij is heel gedreven, dus je moet hem af en toe afremmen. Hij had bijvoorbeeld aan het einde van de film tijdelijk hele heftige strijkers onder de beelden gezet in de vorm van On the Nature of Daylight van Max Richter. Een prachtig stuk, maar ik heb hem moeten uitleggen dat die muziek té mooi en intens is en daardoor de aandacht afleidt van de film. En dat lukte, we voelen elkaar goed aan, er is een goed vertrouwen. Je bent dan heel veel aan het meedenken nog los van het componeren. Ook bij zo’n documentaire, helemaal omdat het een lang traject is, ben ik vaak een belangrijke sparring partner voor de regisseur en de editor. Je bent als componist toch vaak de eerste die op een edit reageert.՚ De bewuste scène zit tegen het einde wanneer de getergde Stijn besluit zijn geluk in Frankrijk te gaan zoeken. In plaats van voornoemd strijkersstuk horen we in deze sleutelscène een gevoelige compositie van Bemelmans. ‛Het is ook een soort afscheidsmuziek, echter zonder dat je denkt: o, wat een drama. Je ziet Stijn op een gegeven moment rondlopen in een televisiestudio als herder met een schaap. Hij is bijna tot een soort attractie uit een verleden verworden en die tragiek probeerde ik met name te vangen.՚

Wat voor muziek wilde regisseur Van Zantvoort? ‛Hij wilde het als een drama aanpakken. Het moest geen plattelandsmuziek of iets idyllisch worden. Je moet meegezogen worden in de tunnel waarin Stijn steeds meer terechtkomt. Het mocht best wel een beetje pittig of dramatisch zijn. Ik heb geprobeerd om dat op een subtiele manier te doen.՚ Naast dramatisch mag Bemelmans graag met zijn muziek atmosferisch te werk gaan zoals in de beginshots op de heide en aan het einde van de film wanneer klanktapijten de vredige sfeer mede bepalen. ‛Ik houd er inderdaad van een atmosfeer neer te zetten: gewoon abstract, maar wel met een zekere dramatische spanning. Dat werkt voor mij vaak goed. Op die manier kun je vaak dramatische spanning toevoegen zonder merkbaar een thema of iets anders in te zetten. Ik dacht vroeger dat dit allemaal simpel is, maar als je dat vaker gaat doen, merk je dat het ook een hele kunst is. Klanktapijten associeer ik meestal met iets monotoons, dus ik noem het zelf graag muzikaal sounddesign. Maar door de harmonieën die erin verwerkt zijn, blijft het eigenlijk altijd muziek.՚

                                                                                                   Schapenheld.

Wat is kenmerkend aan de muziek voor een documentaire? ‛Het is heel belangrijk dat je een bepaalde sfeer neerzet die niet doorschiet. Het gaat over echte mensen en je moet niet teveel maar ook niet te weinig willen. Het moet niet te negatief en niet te happy zijn; het moet kloppen en daarvoor moet je eigenlijk de hele film zien. Echter, de regisseurs vragen heel vaak in een vroeg stadium: kun je al eens wat maken en opsturen? Maar je ziet dat het een lang proces is waarbij je ook wel eens stilistisch moet bijsturen.՚ Een boeiend muzikaal geluid valt in het tweede gedeelte te horen tijdens een lange scène waarin schapen worden geslacht in het huis van de herder. Dat klinkt als klokgeluiden, denk je als toeschouwer. ‛Ja, er zit zelfs een soort echo-effect in. Ze beginnen zo koortsachtig met het uitbenen, en het is nog wel sinterklaasavond. Het is behoorlijk chaotisch en ze moeten die beesten verwerken, daarom heb ik geprobeerd om dat koortsachtige te vatten in de muziek.՚ Een leuk shot is wanneer je op de achtergrond ook een klok ziet hangen. Toeval? ‛Nee, zeker niet. Ze zijn een beetje tegen de klok aan het werken omdat die kadavers op tijd verwerkt moeten worden. Het is een pakkende scène geworden.՚ Zijn die klokken een muzikaal of een geluidseffect? ‛Muzikaal, maar als je goed kijkt, is het minder compositorisch maar meer productioneel. Er zitten wel harmonieën in, maar juist door dat productionele zit het tikken van de klok erin verwerkt. En zo krijg je toch nog een gevoel van: ze moeten door.՚ Heeft Van Zantvoort hier nog bemoeienis bij gehad? ‛Ja. Die scène duurde eigenlijk iets te lang, hij schuurde een beetje. Dat leverde een hele discussie op: moeten we niet iets schrappen, want mensen vinden dat vast te lang. Ik vond het wel mooi zo, want het moet een beetje schuren en net iets te lang duren. Je moet het juiste gevoel daarbij krijgen en daar is die muziek ook voor gemaakt, een beetje ter ondersteuning.՚

Bemelmans heeft de score met de nieuwste sampletechnologie helemaal zelf opgenomen. Schapenheld is de eerste film met zijn muziek die in Nederland in de bioscoop draait. ‛Ja, dat is een bijzonder moment voor mij. Eerlijk gezegd borrel ik van de inspiratie en energie, dus ik ga volle kracht vooruit. Voor mijn gevoel ben ik nog maar net begonnen. Ik wil echt nog veel meer maken.՚ Wat zit er in het vat? ‛Voor de tweede helft van dit jaar staat een aantal documentaires in de steigers. En ik ben aan het azen op een mooie film of dramaserie, want daar is het de hoogste tijd voor.՚

Paul Stevelmans