• darkblurbg
  • darkblurbg
  • darkblurbg

INTERVIEW MET BRAM MEINDERSMA

STILTE EN MUZIEK BINNEN VIJF MINUTEN - Groot was de verrassing voor de mensen achter de korte film Negative Space toen zij in ja-nuari vernamen dat hun film was genomineerd voor een Oscar. Makers Ru Kuwahata en Max Porter werden door het nieuws overweldigd, aldus Bram Meindersma die de muziek en het geluidsontwerp voor de film heeft gedaan. De Nederlandse componist en geluidsontwerper was zelf ook zeer ingenomen met dit heuglijke feit. Dat spreekt uiteraard voor zich.

Vlak vóór de Oscaruitreiking vertelde hij Score hoe hij de goed vijf minuten durende film van zowel muziek als geluiden heeft voorzien. Tot die geluiden behoort ook doodse stilte. Negative Space is een stopmotionfilm die gaat over een jongeman die met zijn vader altijd heeft gecommuniceerd over het economisch inpakken van koffers. Bij het na-deren van de doodskist, waarin zijn vader ligt opgebaard, doet de zoon een verbijsterende ontdekking. Bram Meindersma werd in 1975 geboren in Eindhoven en werkt tegenwoordig in zijn eigen studio in Amsterdam. Met twee scores voor lange films maakte hij de afgelopen jaren in kleine kring naam: The Paradise Suite (2015) van Joost van Ginkel en Quality Time van Daan Bakker (2017). Daarnaast heeft hij hoofdzakelijk voor korte films en tv-producties gecomponeerd. Ook op geluidsgebied is Meindersma reeds twee decennia in diverse hoedanigheden actief. Hoe is hij terechtgekomen bij Negative Space, een Franse productie van de Amerikanen Ru Kuwahata en Max Porter? ‛Dat is gelopen via het NIAF, het Nederlandse Instituut Animatiefilm, dat was gevestigd in Tilburg. Max en Ru werken graag in Europa en zij hebben een tijd aan het NIAF gewerkt. Een vriend heeft mij aan ze voorgesteld en toen zijn we gewoon begonnen aan onze eerste gezamenlijke film.՚

                                                                    De zoon, de vader en de koffer in Negative Space.

De samenwerking met de twee kwalificeert Meindersma zowel als constructief als relaxed. Kawahata en Porter creëerden de film in Parijs, vanwege de financiering die door Franse filmmaatschappijen beschikbaar werd gesteld. Hoe verliep de samenwerking? ‛In de animatiewereld werken we altijd met een animatic. Dus voordat de animatie bestaat heb je een storyboard dat al kan bewegen, en heel vaak ben ik in die periode al betrokken bij het ontwerp van de muziek en ook van de geluiden. Ik geef op deze wijze een beetje richting aan de timing en de totstandkoming van de film. Ru en Max hebben altijd hele goede animatics waarin helder staat wat allemaal moet gebeuren. Dan is het vaak een kwestie van rijtjes afwerken: dit moet nog iets meer zo, dit moet een beetje aangepast, dit geluid moet iets harder, deze noot mag misschien iets meer accent krijgen. Dat luistert allemaal heel precies, op de seconde af wordt dat dan allemaal besproken.՚ Over beide makers spreekt Meindersma vol lof: ‛Ze zijn erg bedreven en ze weten heel goed wat ze willen, als ze een film aanpakken. Voor het geluidsontwerp lagen er al een aantal geluidjes en daar borduurde ik dan letterlijk op voort, maar dan wel op mijn niveau.՚

Snel effect

Bij een zo korte film van goed vijf minuten zijn de muziek en het geluid niet weg te cijferen, stelt Meindersma. ‛Je moet in een korte film snel effect behalen. Je hebt geen uren de tijd om iets op te bouwen, dus elk ding waar je gebruik van maakt, moet zeer effectief zijn; niets mag afleiden, alles moet exact kloppen. Soms werk ik alleen als componist en soms alleen als geluids-ontwerper, maar bij deze film ben ik componist èn geluidsontwerper. Dat is heel leuk want je kunt dan elk klein detail op elkaar afstemmen. En dat is ook een enorme uitdaging, aangezien je de film echt letterlijk duizenden keren bekijkt. Elke keer bedenk je: dit kan net wat meer zo, nee deze noot valt zo, nou dan moet dat geluidseffectje net iets anders. Soms pas ik ook de tonaliteit van de geluidseffecten aan op de muziek. Het is dan ook heel fijn om die volledige controle te hebben, want dan zijn de lijntjes heel kort, ook voor Max en Ru. Ze hoeven niet apart met een componist te praten en daarnaast met een geluids-ontwerper, maar ze praten met een en dezelfde persoon die dat alles in één keer doet.՚

Meindersma werkte in zijn thuisstudio in Amsterdam aan de film, maar een groot deel kwam evenwel tot stand in Parijs bij Kawahata en Porter. ‛Daar vond de eerste aanzet tot het daadwerkelijke geluidsontwerp plaats. Ik ben een dag of drie, vier bij ze langs geweest. Eigenlijk heb ik in die dagen ook de muziek geschreven.՚ Op drie plekken in de korte film kan de kijker muziek horen: direct aan het begin, tijdens de poëtische droomscène in het midden en gedurende de aftiteling. Bij een zo korte film als Negative Space komt het erop aan de muziek met mathematische precisie te laten beginnen. ‛Zij gaven dat punt al aan, dus zij hadden in de animatic een stuk tempmuziek geplaatst en dat was de cue voor de muziek en ook voor de semi-poëtische droomscène om het zomaar te noemen. Ik gebruik dan die cue die zij aangeven, en dan ga ik daarop verder componeren.՚ Een vondst in het middengedeelte is wanneer de muziek golvende geluiden van spullen weergeeft die lijken aan te spoelen op een imaginair strand. ‛We hebben het zo dicht mogelijk erop proberen te krijgen, dat is het fijne van zo’n kort filmpje. Op een gegeven moment had ik alle noten gereed en hier moet ik zeker mijn credit geven aan de cellist met wie ik veel samenwerk, namelijk Henrik Meierkord, een Zweedse vriend van me. Ik heb hem de uiteindelijke score doorgestuurd en toen heeft hij er ook nog zijn sausje aan gegeven. Het is zeker zijn subtiele tremolo met de snaar, met precies de juiste beweging, die ik uit de takes die hij heeft gedaan heb gehaald. Hiermee ben ik een mix gaan maken: hoe krijg ik dat precies mooi op die sequentie? Dat is met zijn strijkbewegingen heel goed gelukt, als een extra bijdrage op de basiscompositie.՚

                                                                                              Negative Space.

Waaruit bestond deze basiscompositie precies? ‛Die heb ik elektronisch in de computer gemaakt met orkestrale libraries, maar ik combineer dat altijd met echte ademende instrumenten. Want ik merk bij dit soort films, waar alles zo precies tot stand komt, dat je niet wegkomt met een nepcello. Je moet de adem van die snaren echt horen omdat het ook over materiaal gaat, over stof. Weliswaar gaat het ook om de karakters, maar de bedoeling is dat de schoenen de juiste klank moeten hebben. Verder moet een spijkerbroek klinken als een spijkerbroek en katoenen sokken kun je niet zomaar even met willekeurige stofjes doen, dat moet alles heel precies klinken. Dus bij werkelijk elk frame telt dat. In dit geval betekent dat echt 24 frames per seconde en al die frames worden honderden malen geëvalueerd.՚

Zijn er naast de instrumenten die Meierkord heeft ingespeeld nog andere instrumenten te horen? ‛Ik speel zelf de basis-laag met mijn cello’s uit de computer en Henrik speelt er dan een heleboel lagen overheen waar ik dan weer wat dingen uit kan gaan zoeken. Verder heeft hij een akoestische bas gebruikt om die waves nog wat meer te versterken. Tot slot heb ik er nog een lichte blazerssectie onder gezet om een extra bedje te geven aan de strijkers, maar dat was heel beperkt.՚ Is het componeren voor een korte film lastiger dan voor een lange? ‛Niet echt. Dat verschilt uiteraard per film, het ligt aan zoveel dingen. Bij deze film was het helemaal niet zo lastig, omdat de makers al een heel goed idee hadden van wat ze wilden. En daar ben ik in feite op gaan werken. Je hebt ook regisseurs die geen flauw idee hebben van wat ze willen, maar eerder van wat ze niet willen. Dan is het proces anders, maar deze mensen wisten heel goed wat ze wilden en dat maakte het voor mij makkelijker.՚

Stilte

Hoe kort de film ook moge zijn, enkele momenten met een absolute stilte vallen meteen op en zij strelen het oor van de toeschouwer. ‛Van belang bij de film is de vertaling van Negative Space in het geluid. De film start met doodse stilte in de woonkamer. Wat we dan normaal gesproken in films doen is dat je altijd en overal een achtergrondruisje laat horen of een plaatsbepaling neerlegt. Of het nou een fabriek is of een woonkamer of wat dan ook. Ik maak de ruimtes niet met een achtergrondgeluid, maar ik maak ze door een bepaalde galm te kiezen. Bij deze film hebben we besloten om dat thematisch door te zetten. Voor mij was dat een leuk nieuw geluidsidee dat ik ook in de toekomst ga gebruiken bij nieuwe projecten. Het was ook fijn dat Ru en Max daar open voor stonden en dat soort risico’s wilden nemen. De bioscoopervaring zuigt je de film in. Juist doordat je, als die stilte valt en het galmpje al over is, je ook werkelijk in stilte zit, al zijn het maar een paar microseconden.՚ En dan volgt de zogeheten punchline van de film. ‛Alles is stilgevallen, en dan horen we een stem zeggen: ‛what a waste of space՚, waarna de muziek je door de titels heen trekt. Maar dan blijf je nog wel een beetje in dat meewarige gevoel wat de film veroorzaakt heeft en dat heb ik daar proberen vast te houden. We hebben daar wel een tijdje op zitten klooien om het zomaar te zeggen.՚ Hoe creëer je stilte? ‛Je hebt mensen die zeggen dat stilte nooit stilte is, maar we hebben bij deze film geprobeerd om stilte wel degelijk stilte te laten zijn. Dus echte stilte met echt niks, om je er dus meer in te zuigen. Dat is binnen de muziek natuurlijk veel meer een standaardregel, maar binnen het geluidsontwerp en de atmosferische geluidenwereld is dat wat minder gangbaar, denk ik.՚

                                                                                                  Negative Space.

Negative Space ging in juni vorig jaar in première tijdens het Animatiefestival van Annecy. Na op nog een aantal andere festivals te zijn vertoond werd de film eerder dit jaar genomineerd voor een Oscar. Hoe reageerde iedereen op de Oscarnominatie? ‛Het was overweldigend. Het is natuurlijk prachtig wanneer de film op een dergelijk platform wordt erkend, want ik geloof dat de Oscars tamelijk politiek gekleurd zijn. Wij als team waren heel verheugd dat onze wat meer kunstzinnige productie daar ook een kans heeft gekregen. En wat verder meetelt is dat deze film helemaal stopmotion is. Er is geen enkele computer gebruikt in het draaiproces, het zijn allemaal sets en echte stopmotion en dat is best wel uniek, nu dat eens een keer door de Academy wordt uitgekozen. Het is toch heel erg gaaf allemaal.՚

Wat voor gevolgen zou een bekroning van de film hebben gehad voor jou? ‛Ik heb er wel over nagedacht: wat betekent zoiets? Het zou fantastisch zijn als je door een Oscar meer werk kunt doen wat je leuk vindt en waar je echt met je hart en ziel in zit. Als het door zo’n bekroning meer gaat gebeuren, dan vind ik dat alleen maar fantastisch natuurlijk.՚ En als er dan aanbiedingen uit het buitenland komen? ‛Ja, daar ga ik natuurlijk over nadenken: wil je de film doen, spreekt de film je aan? Ik vind dat toch altijd moeilijk te voorspellen.՚

Negative Space kan worden bekeken op ShortsTV van Ziggo en op Vimeo.

Paul Stevelmans