• darkblurbg
  • darkblurbg
  • darkblurbg

Anne Vanschothorst - Interview

Welke rol speelt de harp in de natuurdocumentaire Levende rivier van Ruben Smit en wat voegt harpmuziek toe aan muziek in films?

‛DE HARP KAN EEN VERHAAL VERTELLEN՚

Anne Vanschothorst over haar harpscore voor Levende rivier

  

Drie jaar geleden maakte de natuurdocumentaire De nieuwe wildernis een ware triomftocht langs de vaderlandse bioscopen. Ruben Smit en Mark Verkerk waren verantwoordelijk voor dit opmerkelijke succes. Hun wegen scheidden daarna al gauw. Van Verkerk kwam vorig jaar Holland: Natuur in de Delta uit. Ruben Smit kwam met Levende rivier op de proppen die eind vorig jaar op televisie werd vertoond. Van die middellange documentaire ging onlangs een langere versie in de bioscoop draaien. De opmerkelijke muziek was van Anne Vanschothorst die de harp bespeelt.

Toen de VARA de documentaire in december vorig jaar uitzond duurde deze 45 minuten. De dvd die afgelopen zomer op de markt kwam bestaat uit vier delen die elk dertig minuten duren. De bioscoopversie van Levende rivier die nu rouleert in de bioscoop duurt 75 minuten. We volgen Ruben Smit die vanaf de Duitse grens in een kano op de Rijn vaart richting de Noordzee en daarbij prachtige natuurgebieden als de Gelderse Poort en de Biesbosch aandoet alwaar vele vogelsoorten en andere dieren hun habitat hebben. Smits tocht wordt muzikaal begeleid door harpmuziek van componiste Anne Vanschothorst. Dankzij haar wonderschone harpklanken krijgen de vele bewegende beelden extra vaart. De voice-over van Smit wordt door de harpmuziek geenszins gestoord, integendeel: de muziek van Vanschothorst smelt mooi samen met de kalm uitgesproken teksten van de kanoënde natuurfilmer. Hoe kwam het tot hun samenwerking?

Autodidact

Anne Vanschothorst (1974) noemt zichzelf autodidact, Ze heeft wel enkele jaren harp-les genoten, maar vervolgens geen opleiding aan een conservatorium gevolgd. Lang speelde ze klassieke muziek totdat ze erachter kwam dat ze het fijner vond om te improviseren en muziek te componeren dan werk van anderen te spelen. Tien jaar geleden begon ze zelf muziek te schrijven, overigens na een periode waarin ze de harp niet had bespeeld. Vanschothorst over deze ommezwaai richting zelf componeren: ‛Daar kwam ik tijdens een optreden achter toen ik een soort van black-out kreeg. Opeens nam de improvisatie het over. Ik kreeg hier een goede respons op en toen dacht ik: dat is misschien wel een goed moment om te onderzoeken wat ik met die improvisatie kan en wat ik ermee wil. Dat heeft een paar jaar geduurd waarna ik de audioproductie erbij nam, want het is ook wel leuk om vast te leggen wat ik doe, anders vervliegt het.՚

Rond die tijd maakte Vanschothorst een YouTube-filmpje van een optreden waarbij ze eigen werk speelde. ‛Daar kreeg ik heel veel respons op van videomakers en mensen die met kunstvideo’s bezig waren en die geïnteresseerd waren in originele muziek. Ik had er eigenlijk niet zo bij stilgestaan, dat je ook toegepaste muziek kan maken zoals muziek bij films. Toen ben ik begonnen met een sound search om een harpaudio op te nemen, wat nog best een hele klus is, want een harp is niet een makkelijk instrument om op te nemen.՚ Deze groeiende vraag naar haar muziek van de kant van documentairemakers, maar ook van mensen die muziek wilden hebben voor dansvoorstellingen of theater zorgde voor een kantelpunt in haar carrière. ‛Hier moet ik ook professioneler en serieuzer over na gaan denken en daar mijn professie van maken, dacht ik. Op een dag meldde zich een agency, die mij vond via het internet en zei: wij willen jouw muziek opnemen in onze discografie, zodat wij die kunnen plaatsen bij een film of bij documentaires of overal waar maar muziek nodig is. Dat ging dus allemaal van een YouTube-videootje naar een professionele agency. Daar zitten wel een jaar of zes, zeven tussen.՚

Eik

Vóór Levende rivier maakte Vanschothorst onder meer de goed ontvangen cd Ek is eik (2014) en verleende zij haar muzikale diensten aan enkele korte films die op het Nederlands Film Festival hebben gedraaid, waaronder een animatiefilm van Aimee de Jongh. Hoe kwam ze vervolgens in contact met Ruben Smit? ‛Op een avond luisterde ik naar Radio 1 en toen viel ik in een gesprek met Ruben Smit over het gebruik van visualisatie en de idee van animatie. De interviewster vroeg hem: zou jij ook een film over bomen kunnen maken? En toen zei hij: sterker nog, ik zou het over één boom willen doen. Ik had in die tijd net mijn cd Ek is eik uit, die over een eikenboom ging en wat me toen met name bezighield: het kappen van bomen. En toen zei Ruben: mijn ultieme boom die ik dan zou filmen is de eik. Dat sloeg bij mij in als een bom, ik vind het mooi dat iemand zo gepassioneerd kan zijn over één boom en dat zou willen filmen. Toen heb ik als reactie mijn cd naar hem gestuurd. Waarop ik een reactie kreeg van hem dat hij geraakt was door mijn muziek en dat hij die heel bruikbaar vond voor Levende rivier, zijn nieuwe project. Zo is het gegaan.՚ Veel contact tussen componist en regisseur was er nadien niet. ‛Ik heb Ruben de audio gestuurd en we hebben nog even contact gehad met de sounddesigner die nog een vraag had, maar dat was meer een klein technisch ding. We hadden niet echt intensief contact over hoe de muziek geplaatst ging worden. Dat heb ik helemaal uit handen gegeven.՚

Zolang filmmuziek bestaat heeft de harp er een rol in gespeeld, niet alleen als een van de vele instrumenten in een orkestrale begeleiding, maar ook als solo-instrument. Welke rol speelt het instrument volgens Vanschothorst in de filmmuziek? ‛Ik denk dat de harp de handeling versnelt, wat aangenaam is als je naar documentaires kijkt. De harp kan een verhaal vertellen en je kunt heel makkelijk de harp een melodie laten spelen zonder dat hij overheersend wordt. Ik denk dat voor sommige films, en zeker voor een film als een documentaire die niet heel erg flamboyant is of heel erg als entertainment bedoeld is, de subtiliteit van een harp een hele mooie aanvulling is. Het is dan net als in een orkest: als je hem weglaat, dan mis je hem wel, en dan vooral de kleur, want hij geeft wel kleur aan het geheel. En dat vind ik ook met het gesproken woord, de harp is er en hij overheerst niet. Verder laat de harp zich makkelijk combineren met andere instrumenten, ook in andere arrangementen.՚

Ruben Smit in de kano in Levende rivier.

In Levende rivier horen we het instrument veelvuldig wanneer Smit per kano over de rivier peddelt of wanneer het stromende water van de rivieren die hij bevaart in beeld verschijnt. Ook in een overgang van een locatie met bloemen of een bepaald dier naar het bewegende water weerklinkt de harp telkens als het leidende instrument. Voor een gevecht tussen dieren lijkt het instrument niet echt weggelegd. Vanschothorst (lachend): ‛Nou, je kunt de harp er wel in verwerken, dan zet je er iets onder waardoor het wat steviger wordt en dan moet je het arrangement erop aanpassen. Ik geloof wel dat een harp heel veel kan, maar ik zou niet zo snel kiezen voor een heftige film. Wat vooral opvalt bij actiefilms, is dat daar vaak een goede rockgitaar onder gezet wordt. Ik vind niet dat een harp overal moet.՚

Op haar eigen website pleit Vanschothorst voor filmmuziek die meer gebaseerd is op de harp. ‛De harp wordt vaak als een romantisch instrument neergezet, maar de harp heeft meer te vertellen dan alleen maar een glissando. De harp laat zich ook gemakkelijk combineren met andere instrumenten, en dat even los van of je alleen maar glissando speelt. Wat een piano kan, kan een harp ook en misschien nog mooier. Een harp is inderdaad ook een hele mooie, subtiele aanvulling, zeker in documentaires of bij het gesproken woord. Ik ben zelf heel erg met poëzie bezig, dat is iets anders dan documentaires, maar op gegeven moment ontstaat er een soort van andere werkelijkheid of er ontstaat iets nieuws. Een orkest kan dat plat strijken, maar een harp houdt het gedifferentieerder of opener en helderder waardoor er bijvoorbeeld in Levende rivier ook ruimte is voor de natuur-geluiden en voor de stem. Het is meer een duet dat je aangaat met de film of met elementen die in de film voorkomen.՚ De harp als instrument kan een grote zeggingskracht hebben, zoveel is duidelijk geworden in de geschiedenis van de filmmuziek. ‛De harp heeft niet zo veel nodig, hij zet meteen een sfeer neer, in alle eenvoud. Harpmuziek is minimal music en met heel weinig zeg je al heel veel en dat is inderdaad het bijzondere, denk ik.՚

Muziek voor dieren

De harp als enige instrument in de score van een documentaire is wellicht te beperkt. Soms gaat het er – ook in Levende rivier – wild en heftig aan toe. Zoals in de futenoorlog wanneer we donderende percussie horen. Of het moment dat enkele lepelaars jacht maken op vis en we een wervelende latin dance op de achtergrond waarnemen. En wat te denken van de dans van de beekjuffers, begeleid door viola da gamba en percussie? Welke link is er tussen harp en dieren? ‛Nou, de link met water is snel gelegd, in elk geval met het kabbelen ervan. Er is een scène met een rivierrombout die de hele tijd in het water heeft gezeten en die dan het land opkruipt. Er is niet zozeer voor gekozen hoe die rivierrombout er uitziet of hoe die klinkt, maar wel voor de beweging, waardoor het beest wordt gevolgd op het ritme van de harpmuziek. Ik geloof niet dat Ruben gedacht heeft: het karakter van de viola de gamba is het karakter van een rivierrombout.՚

                                               Anne Vanschothorst.

Komt er net als bij De nieuwe wildernis een cd met de score uit? ‛Ik zou het wel leuk vinden, maar ik weet dat Levende rivier met een betrekkelijk krap budget is gemaakt. En ik weet ook dat Ruben Smit nu weer druk bezig is met andere projecten. Wel is er een dvd en een blu-ray te koop. Het verschil is dat de bioscoopfilm prettiger is om naar te kijken dan de televisieversie omdat er in geknipt is, er moest behoorlijk wat uit. Extra veel informatie en footage staan natuurlijk op de dvd, maar de beste flow vind ik toch wel de bioscoopfilm hebben.՚

Wat zijn de plannen voor de toekomst op filmgebied? ‛Er zijn twee korte films waar ik momenteel mee bezig ben en er komt binnenkort een video-installatie die is gerelateerd aan poëzie. En ik ben bezig met een nieuw album. Delen van de cd Ek is eik zijn gebruikt in Levende rivier. Ik wil daarom nieuwe muziek maken.՚ Tot slot de vraag of Vanschothorst bij het componeren meteen beelden ziet die door de muziek worden opgeroepen? ‛Het gekke is dat ik daar niet zo heel erg bij nadenk, maar het blijkt wel dat mijn muziek als beeldend gekwalificeerd wordt. Ik houd ervan om meditatieve muziek te maken en ik houd er ook van om veel ruimte te laten. Omgekeerd word ik geïnspireerd door de natuur en ik word ook geïnspireerd door landschappen. Alles wat indruk op mij maakt staat bij mij in de muziek, dus wanneer ik langs een museum of langs het strand loop, dan vertaalt zich dat in muziek. Eerst de natuur en dan de plaatsing in de muziek ….. ՚

PS

(alle foto's van Anne Vanschothorst zijn gemaakt door Pjotr Van Schothorst)